Wiki Malolos - User contributions [en]

Aguas Potables de Malolos

2026-05-03T10:56:08Z

InlineComments bot: Automatically resolving a comment after the text it was linked to was removed by User1.

Ang '''Aguas Potables de Malolos''', na kilala rin bilang '''Mariano S. Tengco Water Works''' o ang Malolos Water Cistern, ay isang makasaysayang imbakan ng tubig na matatagpuan sa [[Barrio San Vicente]], [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Malolos Heritage Zone, "The Malolos Historic Town Center", 2018, p. 996.</ref> Itinayo ito noong 1923 sa ilalim ng pamahalaang [[Estados Unidos|Amerikano]] upang magsilbing pangunahing depositoryo ng malinis na tubig para sa mga mamamayan ng bayan.<ref>Malolos_Historic_Town_Center, "Built heritage", p. 1067.</ref> Noong 2001, pormal itong idineklara bilang bahagi ng ''National Historical Landmark'' ng Malolos dahil sa halaga nito sa kasaysayan at arkitektura ng lalawigan.<ref>NHI Res 2 2001, "Resolution No. 2, S. 2001", 2001, p. 3.</ref>

== Kasaysayan ==

=== Pagsisimula at Pagpaplano ===
Ang pangangailangan para sa isang maayos na sistema ng patubig sa Malolos ay naging prayoridad ng lokal na pamahalaan noong simula ng ika-20 dantaon. Noong 1921, sa mungkahi ni Presidente Municipal [[Mariano S. Tengco]], inaprubahan ng Sangguniang Bayan ang pagpapatayo ng isang ''water works system''.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 121.</ref> Layunin ng proyektong ito na maghatid ng tubig sa mga kabahayan at magamit din sa pagpuksa ng mga [[sunog]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 121.</ref>

Sa simula, naglaan ang konseho ng halagang P6,000 para sa proyekto, ngunit nadagdagan pa ito ng P4,000 noong Hunyo 1921 dahil sa laki ng kakailanganing gugulin.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 122.</ref> Noong Mayo 1922, ang kontrata para sa pagtatayo ng pasilidad ay nakuha ng ''Mas Construction Company'' mula sa [[Maynila]] sa halagang P22,600.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 123.</ref>

=== Pagpapangalan at Konstruksyon ===
Pumanaw si Mariano S. Tengco bago pa man matapos ang konstruksyon ng tangke. Bilang pagkilala sa kanyang dedikasyon at pagsusumakit na maisakatuparan ang proyekto, nagpasa ng resolusyon ang Sangguniang Bayan noong Marso 28, 1923, na nagpapangalan sa pasilidad bilang '''Mariano S. Tengco Water Works'''.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 123.</ref> Ang pasilidad ay nagsilbing "buhay na alaala" sa yumaong pangulo ng bayan.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 123.</ref>

== Paglalarawan ==
Ang Aguas Potables de Malolos ay isang mataas na istruktura na may sukat na 80 talampakan (80 feet).<ref>Malolos Heritage Zone, "The Malolos Historic Town Center", 2018, p. 996.</ref> Ito ay matatagpuan sa Plaza Torres (na dating kilala bilang Plaza Blumentritt), sa tapat ng padaluyan ng tubig at malapit sa dating ''clocktower'' ng katedral.<ref>Malolos Heritage Zone, "The Malolos Historic Town Center", 2018, p. 996.</ref> Ang disenyo nito ay sumasalamin sa arkitektura ng panahon ng Amerikano at itinuturing na isa sa mga pambihirang halimbawa ng ganitong uri ng istruktura sa Bulacan.<ref>Malolos_Historic_Town_Center, "Built heritage", p. 1067.</ref>

== Kabuluhan ==
Bilang bahagi ng pag-unlad ng Malolos tungo sa modernisasyon noong unang bahagi ng ika-20 dantaon, ang tangke ng tubig ay naging simbolo ng pagsisikap ng mga Pilipino na mapabuti ang serbisyo sibil at kalusugang pampubliko.<ref>The-Women-of-Malolos, "The Political Background", 2004, p. 113.</ref> Noong Agosto 15, 2001, sa bisa ng resolusyon ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas]] (NHCP), ang Aguas Potables ay pormal na isinama sa deklarasyon ng ''Historic Town Center'' ng Malolos bilang isang ''National Historical Landmark''.<ref>NHI Res 2 2001, "Resolution No. 2, S. 2001", 2001, p. 3.</ref>

== See also ==
* [[Mariano S. Tengco]]
* [[Malolos]]
* [[Barasoain]]

== References ==
<ref>Malolos Heritage Zone, "The Malolos Historic Town Center", 2018, p. 996.</ref>
<ref>Malolos_Historic_Town_Center, "Built heritage", p. 1067.</ref>
<ref>NHI Res 2 2001, "Resolution No. 2, S. 2001", 2001, p. 3.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, pp. 121-123.</ref>
<ref>The-Women-of-Malolos, "The Political Background", 2004, p. 113.</ref>

[[Category:Index]]
[[Category:Pook]]
[[Category:Agham at Teknolohiya]]

Bahay ni Alberta Uitangcoy

2023-11-09T17:10:31Z

InlineComments bot: Automatically resolving a comment after the text it was linked to was removed by Coleen E.

[[file:BAHAY_NI_ALBERTA_UITANGCOY.jpg|right|BAHAY NI ALBERTA UITANGCOY]]
[[file:ISANG_TAHANAN_NG_KABAYANIHAN_AT_KASAYSAYAN.jpg|right|BAHAY NI ALBERTA UITANGCOY]]
[[Coleen]]

Ang "Bahay ni Alberta Uitangcoy" ay isang tahanan sa Barangay Sto. Niño, Lungsod ng Malolos, Bulacan kung saan nanirahan si Alberta Uitangcoy, isa sa mga kababaihan ng Malolos na nanguna sa paghahain ng petisyon kay Gobernador-Heneral Valeriano Weyler na makapag-aral ng wikang Kastila noong 1888.

Noong 1898, ang Kongreso ng Malolos ay nagtipon upang bumuo ng isang konstitusyon para sa Unang Republika ng Pilipinas. Sa tahanan ni Alberta Uitangcoy, nagtipon ang mga kababaihan ng Malolos upang magplano at magtalakay ng mga hakbang upang maprotektahan ang kanilang karapatan sa edukasyon at iba pang karapatan ng kababaihan. Sa tulong ng mga kababaihang ito, naisulong ang mga hakbang upang mapalawak ang karapatan ng mga kababaihan sa Pilipinas.

Ang "Bahay ni Alberta Uitangcoy" ay isang bahay na bato na natapos noong 1914 at naging tirahan ni Alberta Uitangcoy. Siya ang nanguna sa Women of Malolos na nagtagumpay sa paghiling ng pagbibigay ng edukasyon sa wikang Kastila sa mga kababaihan. Pinuri ni Dr. Jose Rizal, ang Pambansang Bayani ng Pilipinas, ang ginawang ito ni Alberta at ng kanyang mga kasamahan ay isang gawa ng kabayanihan, at ang grupo niya ay kilala sa kasaysayan bilang "Women of Malolos.” (BERTO, 2022)

Ang “Bahay ni Alberta Uitangcoy” ay isang mahalagang lugar sa kasaysayan ng Pilipinas dahil dito nanirahan ang isang babaeng lumaban para sa karapatan ng mga kababaihan na makapag-aral ng wikang Kastila. Ang petisyon na kanilang isinumite ay naglalayong bigyan ng karapatan ang mga kababaihan na mag-aral ng wikang Kastila upang magkaroon ng mas malawak na kaalaman at magamit ito sa pakikipag-ugnayan sa mga dayuhan. Naging matagumpay ang kilos na isinagawa ni Alberta at ng iba pang kababaihan dahil naisulong ang mga hakbang upang mapalawak ang karapatan ng kababaihan sa ating bansang Pilipinas.

Sa kasalukuyan, ang "Bahay ni Alberta Uitangcoy" ay isang museo na nagtatampok sa mga kontribusyon ng Women of Malolos sa kasaysayan ng Pilipinas. Ito ay isang patunay sa kabayanihan ng mga kababaihan ng Malolos na lumaban para sa kanilang mga karapatan at nagbigay ng kontribusyon sa pagpapalaya ng bansa mula sa mga ( HERRERA, CARLO 2017)

==<h3>References:</h3>==
*Uitangcoy Santos House - the Philippines Today, 2022 https://thephilippinestoday.com/uitangcoy-santos-house/
*Nolisoli Et. al, Remember the contributions of women in history at this house-turned-museum, 2017 https://nolisoli.ph/10366/remember-the-contributions-of-women-in-history-at-this-house-turned-museum/

[[Category:Istruktura]]
[[Category:Index]]

PHACTO: Musicians of Malolos

2023-11-09T15:47:12Z

InlineComments bot: Automatically resolving a comment after the text it was linked to was removed by Francesca Cajurao.

Article by [[Angel_D]]

A person or group with half of a symphony, creativity, and a passion for music is called a musician. They also possess a unique talent for transforming their thoughts and emotions into melodies using an instrument. People can see and hear musicians anywhere in the world. They can be found in fiesta, birthdays, weddings, and shows. Moreover, here in Malolos, many talented musicians and bands have formed.

==<h3>PHACTO</h3>==
[[File:PHACTO.jpg|250px|right]]

One of the most highly esteemed musicians you can encounter in the charming town of Malolos is can be found or also known as "PHACTO Bulacan." This office isn't just about music; they are a community of treasures, a living spirit of arts and culture that thrives in our hometown. The " PHACTO " office has a meaningful background name, the 'Provincial, History, Arts, Culture, and Tourism Office' that started on January 01, 2015. Under this is the official provincial band named Hiyas ng Bulacan.

==<h3>History</h3>==
[[File:Phactomm.jpg|500px|right]]
The Hiyas ng Bulacan Provincial Band was created on a memorable day, August 15, 1983. This talented band comprises members from different towns and cities across Bulacan. What's truly shocking and exciting about this band of musicians is that most of them are volunteers. They come together for financial gain and because of their love and passion for playing music. They are currently under the administration of Governor Daniel R. Fernando and Vice Governor Alex Castro. The Hiyas ng Bulacan Provincial Band comprises forty-three (43) members, led by Dr. Eliseo S. Dela Cruz of the PHACTO. They are also in a partnership under the leadership of Band Master Virgilio Andan and Musical Director Maestro Felicito Sacdalan. By this, Hiyas ng Bulacan made a community of talented musicians; not only that, but they also made history back then.

==<h3>Legacy</h3>==
In 1983, they organized a music competition called 'BULARICA,' which involved Bulacan, Laguna, Rizal, and Cavite participants. For the first time, the area of Bulacan secured victory as champions in the BULARICA competition. The legacy of Hiyas ng Bulacan continues, and their journey is far from over. Their music remains a masterpiece of art that keeps on inspiring, entertaining, and making history. Malolos is not just their home: it is also the canvas on which their musical excellence starts, shines, and keeps reminding us of the beauty and power of local arts and culture.

==<h3>References</h3>==
*A dedication to Mr. Rodnick Santos, Mr. Phil Quibin, and Mrs. May Arlene Torres (One of the PHACTO Heads)
*https://www.facebook.com/OnePHACTO?mibextid=ZbWKwL
*https://scontent.fmnl31-1.fna.fbcdn.net/v/t1.6435-9/134406497_2761136634203700_1625919676559749011_n.jpg?_nc_cat=103&ccb=1-7&_nc_sid=dd63ad&_nc_eui2=AeGKzkyJoG-xxQctf3Hjuc2DwfagNsHf8ODB9qA2wd_w4BerMYejlsG3-oDipGt2elBAc-r2RbwQmF5G5cfI18Pu&_nc_ohc=RNuyyyBiZm4AX_TTDAQ&_nc_ht=scontent.fmnl31-1.fna&oh=00_AfDU1fG7cyKboqdmXCSabjmF2mq2PXns6yF-wBEIhIvFng&oe=655A21AD

[[Category:Sining]]
[[Category:Index]]