User1: Created page with "'''Casa Real''' (kilala rin bilang '''Dambana ng Casa Real''') ay isang makasaysayang gusali at pamanang pook na matatagpuan sa Lungsod ng Malolos, Bulacan.Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 825. Itinayo noong 1580, nagsilbi itong tanggapan at tahanan ng gobernadorcillo noong panahon ng Kastila at naging pansamantalang Pambansang Palimbagan ng Unang Republika ng Pilipinas noong 1899.Malolos Historical Markers, "Dambana..."

2026-05-23T18:35:50Z

Created page with "'''Casa Real''' (kilala rin bilang '''Dambana ng Casa Real''') ay isang makasaysayang gusali at pamanang pook na matatagpuan sa Lungsod ng Malolos, Bulacan.<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 825.</ref> Itinayo noong 1580, nagsilbi itong tanggapan at tahanan ng gobernadorcillo noong panahon ng Kastila at naging pansamantalang Pambansang Palimbagan ng Unang Republika ng Pilipinas noong 1899.<ref>Malolos Historical Markers, "Dambana..."

New page

'''Casa Real''' (kilala rin bilang '''Dambana ng Casa Real''') ay isang makasaysayang gusali at [[Pook|pamanang pook]] na matatagpuan sa [[Lungsod ng Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 825.</ref> Itinayo noong 1580, nagsilbi itong tanggapan at tahanan ng [[gobernadorcillo]] noong panahon ng Kastila at naging pansamantalang [[Pambansang Palimbagan]] ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] noong 1899.<ref>Malolos Historical Markers, "Dambana ng Casa Real", 2014, p. 866.</ref> Kinikilala ang gusali bilang isa sa mga pinakamatandang istruktura sa bayan at idineklara bilang isang National Shrine noong ika-4 ng Oktubre, 1965, sa ilalim ng Kautusang Pampanguluhan Blg. 173.<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Dambana ng Casa Real", 1999, p. 919.</ref> Sa kasalukuyan, ito ay nagsisilbing Museum of Philippine Political History sa ilalim ng pamamahala ng [[Pambansang Komisyong Pangkasaysayan ng Pilipinas]].<ref>Malolos_Historic_Town_Center.pdf, "Built heritage", p. 925.</ref>

== Kasaysayan ==

=== Panahon ng Espanyol ===
Ang orihinal na Casa Real ay itinayo sa pampang ng Ilog Liyang.<ref>History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "Casa Real", 1977, p. 718.</ref> Una itong yari sa kawayan at cogon bago muling itinayo gamit ang bato, tisa, at mortar noong taong 1768.<ref>History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "Casa Real", 1977, p. 718.</ref><ref>Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "1768", 1934, p. 654.</ref> Noong 1762, nagsilbi itong pansamantalang imbakan ng kaban ng yaman (treasury) ng pamahalaang Kastila noong panahon ng pananakop ng mga Ingles sa [[Maynila]].<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 828.</ref><ref>Malolos Historical Markers, "Dambana ng Casa Real", 2014, p. 866.</ref>

Noong 1834, sinimulan ang pagtatayo ng isang bagong Casa Real sa pamamagitan ng mga ambag mula sa mga principalia ng Malolos at mga boluntaryong donasyon ng mga mamamayan.<ref>History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "Casa Real", 1977, p. 718.</ref><ref>Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "The Malolos Pueblo, 1580-1761", p. 822.</ref> Bagaman pansamantalang nahinto ang konstruksyon, natapos at binasbasan ang gusali noong 1843 sa ilalim ng kura parokong si Fray Francisco Miro.<ref>History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "Casa Real", 1977, p. 718.</ref><ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 829.</ref> Bukod sa pagiging tanggapang sibil, ginamit din ito bilang bilangguan o ''carcel'' noong ika-19 na dantaon.<ref>The-Women-of-Malolos.pdf, "The Rise of the Mestizos Sangleyes", 2004, p. 959.</ref>

=== Panahon ng Republika at Himagsikan ===
Noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]] (1898–1899), ang Casa Real ay naging mahalagang sentro ng komunikasyon.<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Kagawaran at Tanggapan ng Unang Republika", 1999, p. 909.</ref> Dito nanahan ang Pambansang Palimbagan sa ilalim ng pamamahala ni [[Arsenio Cruz Herrera]].<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN.pdf, "Pahina 1", p. 816.</ref> Sa loob ng gusaling ito nilimbag ang mga opisyal na pahayagan ng rebolusyonaryong pamahalaan, kabilang ang ''[[El Heraldo de la Revolucion]]'' at ang mga sumunod na labas ng ''[[La Independencia]]'' ni Heneral [[Antonio Luna]].<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN.pdf, "Pahina 1", p. 816.</ref><ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 828.</ref> Ito rin ang nagsilbing tanggapan ng Pambansang Kabang-Yaman ng Republika.<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Kagawaran at Tanggapan ng Unang Republika", 1999, p. 909.</ref><ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Kasaysayan sa mga Larawan", 1999, p. 915.</ref>

=== Panahong Amerikano at Hapon ===
Sa ilalim ng pamahalaang Amerikano, ang Casa Real ay nagsilbing [[Kapitolyo]] ng lalawigan ng Bulacan bago naging Casa Presidencia Municipal o [[Alkalde|Munisipyo]] ng Malolos.<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 828.</ref><ref>Malolos Historical Markers, "Dambana ng Casa Real", 2014, p. 866.</ref> Noong panahon ng [[Ikalawang Digmaang Pandaigdig]], ang gusali ay ginamit bilang himpilan ng mga sundalong Hapones.<ref>Malolos Historical Markers, "Dambana ng Casa Real", 2014, p. 866.</ref>

== Arkitektura ==
Ang orihinal na disenyo ng Casa Real noong 1843 ay isang dalawang-palapag na istruktura na yari sa adobe at may bubong na tisa.<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 829.</ref> Noong 1918, sumailalim ang gusali sa isang renobasyon kung saan idinagdag ang dalawang malalaking balkonaheng yari sa konkreto sa magkabilang panig nito, na pinalamutian ng mga disenyong [[Art Deco]].<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 829.</ref> Ang pangunahing pintuan ay may maliit na balkonahe rin sa itaas na sinusuportahan ng dalawang poste upang magbigay ng proteksyon sa mga pumapasok.<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 829.</ref> Noong 1981, muling isinaayos at nirerestora ang gusali upang ibalik ang dating kariktan nito matapos ang ilang dekada ng pagkasira.<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 829.</ref><ref>Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "Epilogue", p. 904.</ref>

== Kabuluhan ==
Bilang lunduyan ng pambansang palimbagan, ang Casa Real ay sumasalamin sa intelektwal na pakikibaka ng mga Pilipino para sa kalayaan.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN.pdf, "Pahina 1", p. 816.</ref> Ito ay kabilang sa mga "Pamanang Hindi Natitinag" ng Malolos at kinikilala bilang bahagi ng Historic Town Center sa ilalim ng [[Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023]].<ref>R_326_2023.pdf, "Mga Pamanang Hindi Natitinag", 2023, p. 948.</ref> Sa loob nito matatagpuan ang iba't ibang eksibit tungkol sa kasaysayang pampulitika ng Pilipinas, mula sa panahong pre-kolonyal hanggang sa kasalukuyang republika.<ref>Malolos_Historic_Town_Center.pdf, "Built heritage", p. 925.</ref>

== See also ==
* [[Unang Republika ng Pilipinas]]
* [[Simbahan ng Barasoain]]
* [[Katedral ng Malolos]]
* [[Arsenio Cruz Herrera]]
* [[Antonio Luna]]

== References ==
<ref>Malolos Heritage Zone, "History", 2018, p. 825, 828-829.</ref>
<ref>Malolos Historical Markers, "Dambana ng Casa Real", 2014, p. 866.</ref>
<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Dambana ng Casa Real", 1999, p. 919.</ref>
<ref>Malolos_Historic_Town_Center.pdf, "Built heritage", p. 925.</ref>
<ref>History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "Casa Real", 1977, p. 718.</ref>
<ref>Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "1768", 1934, p. 654.</ref>
<ref>Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "The Malolos Pueblo, 1580-1761", p. 822.</ref>
<ref>The-Women-of-Malolos.pdf, "The Rise of the Mestizos Sangleyes", 2004, p. 959.</ref>
<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Kagawaran at Tanggapan ng Unang Republika", 1999, p. 909, 915.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN.pdf, "Pahina 1", p. 816.</ref>
<ref>Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "Epilogue", p. 904.</ref>
<ref>R_326_2023.pdf, "Mga Pamanang Hindi Natitinag", 2023, p. 948.</ref>

[[Category:Index]]
[[Category:Pook]]
[[Category:Institusyon]]

Casa Real - Revision history