Gregorio Crisostomo - Revision history

User1 at 10:13, 3 May 2026

2026-05-03T10:13:04Z

← Older revision		Revision as of 10:13, 3 May 2026
Line 48:		Line 48:
	<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref>		<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref>
	<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>		<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

			[[Category:Index]] [[Category:Who's who in Malolos?]]

User1: /* Pagkaka-exile sa Nueva Ecija */

2026-05-03T05:10:44Z

Pagkaka-exile sa Nueva Ecija

← Older revision		Revision as of 05:10, 3 May 2026
Line 19:		Line 19:
	== Pag-uusig at Pilantropiya ==		== Pag-uusig at Pilantropiya ==

	=== ~~Pagkaka-exile~~ sa Nueva Ecija ===		=== Pagkakapatapon sa Nueva Ecija ===
	Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>		Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>

User1: /* Pagre Goyo bilang Pilantropo */

2026-05-03T05:10:28Z

Pagre Goyo bilang Pilantropo

← Older revision		Revision as of 05:10, 3 May 2026
Line 22:		Line 22:
	Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>		Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>

	=== ~~Pagre~~ Goyo ~~bilang~~ Pilantropo ===		=== Padre Goyo, Ang Pilantropo ===
	Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref> Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>		Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref> Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

User1 at 05:01, 3 May 2026

2026-05-03T05:01:04Z

← Older revision		Revision as of 05:01, 3 May 2026
Line 1:		Line 1:
	'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring [[Pilipino]] na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa [[Kilusang Propaganda]] at sa [[Katipunan]], kung saan ~~ginamit~~ niya ~~ang kanyang posisyon at yaman upang suportahan~~ ang pakikibaka laban sa kolonyalismong [[Espanya\|Espanyol]] at [[Estados Unidos\|Amerikano]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>		'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring [[Pilipino]] na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa [[Kilusang Propaganda]] at sa [[Katipunan]], kung saan sinuportahan niya ang pakikibaka laban sa kolonyalismong [[Espanya\|Espanyol]] at [[Estados Unidos\|Amerikano]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>

	== Kasaysayan ==		== Kasaysayan ==
Line 9:		Line 9:
	Bago pa man ang hayagang himagsikan, si Padre Goyo ay kabilang na sa mga "sospechosos" o pinaghihinalaan ng mga Kastila dahil sa kanyang pakikipag-ugnayan kay [[Marcelo H. del Pilar]] at sa iba pang mga reformista sa Malolos.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.</ref> Tumulong siya sa lihim na pagpapalaganap ng mga pahayagang tulad ng ''[[La Solidaridad]]'' at mga polyetong tumutuligsa sa pang-aabuso ng mga prayle.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 79, 111.</ref> Noong panahon ng himagsikan ng 1896, naging bahagi siya ng pangkat ng Sanidad ng mga manghihimagsik sa Tanay, Rizal, sa ilalim ng pamumuno ng mga katipunero.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>		Bago pa man ang hayagang himagsikan, si Padre Goyo ay kabilang na sa mga "sospechosos" o pinaghihinalaan ng mga Kastila dahil sa kanyang pakikipag-ugnayan kay [[Marcelo H. del Pilar]] at sa iba pang mga reformista sa Malolos.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.</ref> Tumulong siya sa lihim na pagpapalaganap ng mga pahayagang tulad ng ''[[La Solidaridad]]'' at mga polyetong tumutuligsa sa pang-aabuso ng mga prayle.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 79, 111.</ref> Noong panahon ng himagsikan ng 1896, naging bahagi siya ng pangkat ng Sanidad ng mga manghihimagsik sa Tanay, Rizal, sa ilalim ng pamumuno ng mga katipunero.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>

	== ~~Serbisyo sa~~ Republika ==		== Sa Panahon ng Unang Republika ==

	=== Unang Pilipinong Kura ng Malolos ===		=== Unang Pilipinong Kura ng Malolos ===
Line 17:		Line 17:
	Noong Marso 31, 1899, bago tuluyang masakop ng mga Amerikano ang Malolos, sinindihan ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang simbahan at ang kumbento na nagsilbing ''Palacio Presidencial'' upang hindi ito magamit ng kaaway.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref> Dahil sa pagkawala ng masisimbahan, si Padre Goyo ay masipag na nanghingi ng ambag mula sa mga taong-bayan upang makapagpatayo ng kahit pansamantalang simbahang pawid at kawayan para sa mga parokyano.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 43.</ref>		Noong Marso 31, 1899, bago tuluyang masakop ng mga Amerikano ang Malolos, sinindihan ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang simbahan at ang kumbento na nagsilbing ''Palacio Presidencial'' upang hindi ito magamit ng kaaway.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref> Dahil sa pagkawala ng masisimbahan, si Padre Goyo ay masipag na nanghingi ng ambag mula sa mga taong-bayan upang makapagpatayo ng kahit pansamantalang simbahang pawid at kawayan para sa mga parokyano.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 43.</ref>

	== Pag-uusig at ~~Philanthropy~~ ==		== Pag-uusig at Pilantropiya ==

	=== Pagkaka-exile sa Nueva Ecija ===		=== Pagkaka-exile sa Nueva Ecija ===
	Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>		Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>

	=== ~~Ang Pamanang Crisostomo~~ ===		=== Pagre Goyo bilang Pilantropo ===
	Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref> Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>		Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref> Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

	~~== Significance ==~~
	Si Padre Gregorio Crisostomo ay sumisimbolo sa pag-usbong ng makabayang klerong Pilipino na tumalikod sa tradisyonal na kapangyarihan ng mga dayuhang prayle upang manindigan para sa karapatan ng bansa.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118-119.</ref> Ang kanyang buhay ay nagpapakita ng ugnayan ng pananampalataya at pag-ibig sa tinubuang lupa. Siya ay pumanaw noong Pebrero 16, 1918 (bagaman may mga tala na nagsasabing Abril 1918), at iniwan ang isang bayang mas nakikinabang sa kanyang mga donasyon hanggang sa kasalukuyan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref><ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>		Si Padre Gregorio Crisostomo ay sumisimbolo sa pag-usbong ng makabayang klerong Pilipino na tumalikod sa tradisyonal na kapangyarihan ng mga dayuhang prayle upang manindigan para sa karapatan ng bansa.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118-119.</ref> Ang kanyang buhay ay nagpapakita ng ugnayan ng pananampalataya at pag-ibig sa tinubuang lupa. Siya ay pumanaw noong Pebrero 16, 1918 (bagaman may mga tala na nagsasabing Abril 1918), at iniwan ang isang bayang mas nakikinabang sa kanyang mga donasyon hanggang sa kasalukuyan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref><ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

User1 at 04:58, 3 May 2026

2026-05-03T04:58:03Z

← Older revision		Revision as of 04:58, 3 May 2026
Line 1:		Line 1:
	'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring [[Pilipino]] na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa [[Kilusang Propaganda]] at sa [[Katipunan]], kung saan ginamit niya ang kanyang posisyon at yaman upang suportahan ang pakikibaka laban sa kolonyalismong [[Espanya\|Espanyol]] at [[Estados Unidos\|Amerikano]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref> Ang kanyang pinakamahalagang pamana sa kasalukuyan ay ang pagkakaloob ng kanyang malawak na ari-arian sa pamahalaan para sa pagpapatayo ng mga kawanggawa, kabilang ang Bulacan Provincial Hospital na ipinangalan sa kanyang karangalan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref>		'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring [[Pilipino]] na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa [[Kilusang Propaganda]] at sa [[Katipunan]], kung saan ginamit niya ang kanyang posisyon at yaman upang suportahan ang pakikibaka laban sa kolonyalismong [[Espanya\|Espanyol]] at [[Estados Unidos\|Amerikano]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>

	== Kasaysayan ==		== Kasaysayan ==

User1: Created page with "'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring Pilipino na nagmula sa Malolos, Bulacan.Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016. Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas.The Women of Malolos, "The Political Bac..."

2026-05-03T04:53:11Z

Created page with "'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring Pilipino na nagmula sa Malolos, Bulacan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas.<ref>The Women of Malolos, "The Political Bac..."

New page

'''Gregorio Crisostomo y Lugo''', lalong kilala sa tawag na '''Padre Goyo''', ay isang makabayan at pilantropong paring [[Pilipino]] na nagmula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa [[Kilusang Propaganda]] at sa [[Katipunan]], kung saan ginamit niya ang kanyang posisyon at yaman upang suportahan ang pakikibaka laban sa kolonyalismong [[Espanya|Espanyol]] at [[Estados Unidos|Amerikano]].<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref> Ang kanyang pinakamahalagang pamana sa kasalukuyan ay ang pagkakaloob ng kanyang malawak na ari-arian sa pamahalaan para sa pagpapatayo ng mga kawanggawa, kabilang ang Bulacan Provincial Hospital na ipinangalan sa kanyang karangalan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref>

== Kasaysayan ==

=== Maagang Buhay at Pamilya ===
Isinilang si Gregorio Crisostomo noong Nobyembre 17, 1860, sa bayan ng Malolos.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref> Siya ay anak nina Guillermo Crisostomo at Maria Ana Lugo.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81.</ref> Nagmula siya sa isang pamilyang kilala sa kanilang pagkamakabayan; ang kanyang kapatid na si [[Mariano Crisostomo]] ay naging Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian ng Katipunan at delegado sa [[Kongreso ng Malolos]], habang ang isa pa niyang kapatid na si Edilberto ay naging doktor sa hukbong rebolusyonaryo.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81, 87.</ref>

=== Pakikilahok sa Reporma at Rebolusyon ===
Bago pa man ang hayagang himagsikan, si Padre Goyo ay kabilang na sa mga "sospechosos" o pinaghihinalaan ng mga Kastila dahil sa kanyang pakikipag-ugnayan kay [[Marcelo H. del Pilar]] at sa iba pang mga reformista sa Malolos.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.</ref> Tumulong siya sa lihim na pagpapalaganap ng mga pahayagang tulad ng ''[[La Solidaridad]]'' at mga polyetong tumutuligsa sa pang-aabuso ng mga prayle.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 79, 111.</ref> Noong panahon ng himagsikan ng 1896, naging bahagi siya ng pangkat ng Sanidad ng mga manghihimagsik sa Tanay, Rizal, sa ilalim ng pamumuno ng mga katipunero.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>

== Serbisyo sa Republika ==

=== Unang Pilipinong Kura ng Malolos ===
Matapos mapatay ang huling prayleng kura ng Malolos na si Fray Moises Santos noong Marso 1898, pansamantalang humalili ang koadhutor na si Padre Juan de la Rosa.<ref>Wiki Malolos Zine Issue 1, "Tal Fraile, Tal Gobierno", 11.</ref> Noong ika-17 ng Pebrero, 1899, sa gitna ng [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], itinalaga si Padre Gregorio Crisostomo bilang unang Pilipinong kura paroko ng Malolos.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref> Sa ilalim ng kanyang panunungkulan, naging katuwang siya ng pamahalaan ni [[Emilio Aguinaldo]] sa pagpapanatili ng moral at suporta ng mga mamamayan sa kabisera ng Republika.<ref>History of Malolos, Bulacan: Some Notes, "Malolos Prior To And During the Establishment of the Aguinaldo Government", 1977, 27.</ref>

=== Pagkakasunog ng Simbahan ===
Noong Marso 31, 1899, bago tuluyang masakop ng mga Amerikano ang Malolos, sinindihan ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang simbahan at ang kumbento na nagsilbing ''Palacio Presidencial'' upang hindi ito magamit ng kaaway.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref> Dahil sa pagkawala ng masisimbahan, si Padre Goyo ay masipag na nanghingi ng ambag mula sa mga taong-bayan upang makapagpatayo ng kahit pansamantalang simbahang pawid at kawayan para sa mga parokyano.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 43.</ref>

== Pag-uusig at Philanthropy ==

=== Pagkaka-exile sa Nueva Ecija ===
Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.</ref> Siya ay ipinatapon sa San Isidro, [[Nueva Ecija]], kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.</ref>

=== Ang Pamanang Crisostomo ===
Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref> Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

== Significance ==
Si Padre Gregorio Crisostomo ay sumisimbolo sa pag-usbong ng makabayang klerong Pilipino na tumalikod sa tradisyonal na kapangyarihan ng mga dayuhang prayle upang manindigan para sa karapatan ng bansa.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118-119.</ref> Ang kanyang buhay ay nagpapakita ng ugnayan ng pananampalataya at pag-ibig sa tinubuang lupa. Siya ay pumanaw noong Pebrero 16, 1918 (bagaman may mga tala na nagsasabing Abril 1918), at iniwan ang isang bayang mas nakikinabang sa kanyang mga donasyon hanggang sa kasalukuyan.<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref><ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>

== See also ==

[[Mariano Crisostomo]]

[[Manuel Crisostomo]]

[[Unang Republika ng Pilipinas|Republika ng Malolos]]

[[Katipunan]]

== References ==
<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.</ref>
<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.</ref>
<ref>Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81.</ref>
<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.</ref>
<ref>Wiki Malolos Zine Issue 1, "Tal Fraile, Tal Gobierno", 11.</ref>
<ref>History of Malolos, Bulacan: Some Notes, "Malolos Prior To And During the Establishment of the Aguinaldo Government", 1977, 27.</ref>
<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.</ref>