User1: Created page with "'''Ponciano Santiago Tiongson''' ay isang tanyag na Pilipinong manananggol, reformista, at pilantropo mula sa Malolos, Bulacan.The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 30. Bilang isa sa mga edukadong elit ng bayan, naging aktibo siya sa Kilusang Propaganda at naging katuwang nina Marcelo H. del Pilar at Manuel Crisostomo sa paglaban sa kapangyarihan ng mga prayle.The Women of Malolos, "The Political Background", 2004,..."

2026-05-03T06:10:16Z

Created page with "'''Ponciano Santiago Tiongson''' ay isang tanyag na Pilipinong manananggol, reformista, at pilantropo mula sa Malolos, Bulacan.<ref>The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 30.</ref> Bilang isa sa mga edukadong elit ng bayan, naging aktibo siya sa Kilusang Propaganda at naging katuwang nina Marcelo H. del Pilar at Manuel Crisostomo sa paglaban sa kapangyarihan ng mga prayle.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004,..."

New page

'''Ponciano Santiago Tiongson''' ay isang tanyag na Pilipinong manananggol, reformista, at pilantropo mula sa [[Malolos]], [[Bulacan]].<ref>The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 30.</ref> Bilang isa sa mga edukadong elit ng bayan, naging aktibo siya sa [[Kilusang Propaganda]] at naging katuwang nina [[Marcelo H. del Pilar]] at [[Manuel Crisostomo]] sa paglaban sa kapangyarihan ng mga prayle.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 81.</ref> Sa panahon ng [[Unang Republika ng Pilipinas]], ang kanyang tahanan ay nagsilbing tanggapan ng [[Comisaria de Guerra]] sa ilalim ng pamumuno ni Heneral [[Antonio Luna]].<ref>Malolos Historical Markers, "Comisaria de Guerra", 2014.</ref>

== Kasaysayan ==

=== Edukasyon at Maagang Karera ===
Si Tiongson ay nagmula sa mayamang angkan ng mga [[Mestisong Sangley]] sa Malolos.<ref>The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 23.</ref> Nagtungo siya sa [[Maynila]] upang mag-aral at tinapos ang kanyang digri sa jurisprudence (abogasya) sa [[Pamantasan ng Santo Tomas]] (U.S.T.).<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 30.</ref> Dahil sa kanyang pinag-aralan at katayuan sa lipunan, itinalaga siya bilang Juez de Paz ng bayan ng Malolos noong panahon ng [[Espanya|Espanyol]].<ref>DECREE, "Confidential Data", 1895, p. 733.</ref>

=== Kilusang Reporma ===
Noong dekada 1880, si Tiongson ay naging bahagi ng progresibong pangkat ng mga "maginoo" sa Malolos na sumuporta sa mga mithiin ni Marcelo H. del Pilar.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 81.</ref> Dahil sa kanyang pakikilahok sa mga gawaing anti-prayle, kabilang ang pagsuporta sa pinalobong listahan ng buwis upang mabawasan ang koleksyon ng simbahan, siya ay itinala ng mga awtoridad na Kastila bilang isa sa mga "sospechosos" o pinaghihinalaang subersibo.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 1036.</ref> Noong 1895, pormal siyang itinala sa ulat ni Tenyente Jose de Senespleda bilang isang kaalyado nina Manuel Crisostomo at Jose A. Bautista na naging banta sa kapangyarihan ng simbahang Katoliko sa lalawigan.<ref>DECREE, "Confidential Data", 1895, p. 733.</ref>

=== Papel sa Himagsikan ===
Bagama't hindi opisyal na kasapi ng [[Katipunan]], si Tiongson ay kinikilala bilang isang mahalagang taga-suporta ng rebolusyon. Noong 1896, sa payo ni Padre [[Agustin Tantoco]], binalak ng lokal na selda ng Katipunan na mangutang ng pondo sa kanya upang makabili ng mga armas at uniporme para sa hukbong rebolusyonaryo sa Bulakan.<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Katipunan sa Bulakan", 1999, p. 931.</ref> Naniniwala ang mga Katipunero na hindi siya tatangging tumulong dahil sa kanyang pagkamakabayan.<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 1000.</ref>

Nang itatag ang kabisera ng Republika sa Malolos noong 1898, ang kanyang maringal na bahay-na-bato sa [[Pariancillo]] (Kamestisuhan) ay ginamit bilang opisina ng Comisaria de Guerra.<ref>Malolos Heritage Zone, "The Ponciano Santiago Tiongson House", 2018, p. 899.</ref> Ang gusaling ito ay naging saksi sa pagpaplano ng mga operasyong militar sa ilalim ng pamamahala ni Heneral Antonio Luna.<ref>Malolos Historical Markers, "Comisaria de Guerra", 2014.</ref>

== Serbisyo sa Panahon ng Amerikano ==
Matapos ang [[Digmaang Pilipino-Amerikano]], si Tiongson ay nanatiling aktibo sa pagtataguyod ng edukasyon at sibil na pamamahala. Noong Marso 1902, naging isa siya sa mga tagapagtatag ng Instituto Plaridel, isang paaralang naglalayong magbigay ng nasyonalistikong edukasyon sa mga kabataan ng Malolos.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 708.</ref> Nagsilbi rin siya bilang kinatawan o konsehal sa lokal na pamahalaan hanggang sa kanyang pagpanaw noong 1907.<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 710.</ref>

== Paglalarawan sa Tahanan ==
Ang tahanan ni Ponciano Tiongson ay itinuturing na isa sa pinakamagandang bahay-na-bato sa Malolos noong ika-19 na siglo.<ref>Malolos Heritage Zone, "The Ponciano Santiago Tiongson House", 2018, p. 899.</ref> Ito ay may natatanging disenyo na kinabibilangan ng mga neo-gothic na arko sa loob ng caida at sala, at sahig na may magkakapalit na kulay ng hardwood (dark and light colored) na bumubuo ng mga disenyo.<ref>Malolos Heritage Zone, "The Ponciano Santiago Tiongson House", 2018, p. 899.</ref>

== Significance ==
Si Ponciano Tiongson ay simbolo ng pakikibaka ng mga Pilipinong intelektwal at may-ari ng lupa na gumamit ng kanilang yaman at impluwensya upang pabagsakin ang kolonyal na pang-aapi.<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 30.</ref> Ang kanyang pamilya at mga ari-arian ay naging mahalagang pundasyon sa pagtatatag ng [[Unang Republika ng Pilipinas]].<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Katipunan sa Bulakan", 1999, p. 931.</ref>

== See also ==

* [[Marcelo H. del Pilar]]
* [[Antonio Luna]]
* [[Manuel Crisostomo]]
* [[Kadalagahan ng Malolos]]

== References ==
<ref>The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 30.</ref>
<ref>The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, p. 81.</ref>
<ref>Malolos Historical Markers, "Comisaria de Guerra", 2014.</ref>
<ref>The Women of Malolos, "The Economic Background", 2004, p. 23.</ref>
<ref>DECREE, "Confidential Data", 1895, p. 733.</ref>
<ref>Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Katipunan sa Bulakan", 1999, p. 931.</ref>
<ref>MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 1000.</ref>
<ref>Malolos Heritage Zone, "The Ponciano Santiago Tiongson House", 2018, p. 899.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 708.</ref>
<ref>Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, p. 710.</ref>

[[Category:Index]]
[[Category:Who's who in Malolos?]]

Ponciano Tiongson - Revision history