Mga Barangay sa Malolos: Difference between revisions
Jump to navigation
Jump to search
| (2 intermediate revisions by the same user not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
Ang '''Lungsod ng Malolos''' ay binubuo ng limampu't isang (51) mga barangay o barrio na sumasalamin sa mayamang kasaysayan at | Ang '''Lungsod ng Malolos''' ay kasalukuyang binubuo ng limampu't isang (51) mga barangay o barrio na sumasalamin sa mayamang kasaysayan, heograpiya, at kalinangang bayan ng pook. Ang pagkakahati-hating ito ay nag-ugat sa panahon ng mga Espanyol nang ang Malolos ay hatiin sa tatlong distrito (Malolos, [[Barasoain]], at [[Santa Isabel]]) noong 1854, na naging ganap na mga hiwalay na bayan noong 1859, bago muling pinag-isa sa ilalim ng pamahalaang Amerikano noong 1903. Marami sa mga pangalan ng barangay ay hango sa kalikasan, partikular na sa mga puno, halaman, at anyong tubig, habang ang iba naman ay nagmula sa mga makasaysayang pangyayari o tanyag na personalidad. | ||
== Listahan ng mga Barangay at Kasaysayan ng Pangalan == | == Listahan ng mga Barangay at Kasaysayan ng Pangalan == | ||
Sa ibaba ay ang | Sa ibaba ay ang mga barangay sa Malolos at ang kanilang mga pinagmulan o lumang katawagan batay sa mga lokal na ulat at alamat: | ||
=== Mga Barangay na Hango sa Kalikasan === | === Mga Barangay na Hango sa Kalikasan === | ||
* '''Anilao''' (o Anilaw) – Isinunod ang pangalan sa puno ng anilao na laganap sa pook noong unang panahon. | * '''Anilao''' (o Anilaw) – Isinunod ang pangalan sa puno ng anilao na laganap sa pook noong unang panahon. | ||
* '''Atlag''' – Hango sa puno ng atlag; itinuturing na isa sa mga naunang nayon noong ika-17 siglo na dating latian o kapinahan. | * '''Atlag''' – Hango sa puno ng atlag; itinuturing na isa sa mga naunang nayon noong ika-17 siglo na dating latian o kapinahan. | ||
* '''Bagna''' – Isinunod sa puno ng bagna na | * '''Bagna''' – Isinunod sa puno ng bagna na matatagpuan sa pagitan ng Atlag at [[Panasahan]]. | ||
* '''Balayong''' – Nagmula sa isang uri ng kawayan na tinatawag na balayong o bayugin. | * '''Balayong''' – Nagmula sa isang uri ng kawayan na tinatawag na balayong o bayugin. | ||
* '''Bangkal''' – Noong una ay kilala sa tawag na '''Parang'''; hinalaw ang kasalukuyang pangalan sa puno ng bangkal. | * '''Bangkal''' – Noong una ay kilala sa tawag na '''Parang''' o '''Parang ng Matimbo'''; hinalaw ang kasalukuyang pangalan sa puno ng bangkal. | ||
* '''Catmon''' – Isinunod sa halamang katmon; ang pangalan ay ibinigay ng mga Kastila dahil sa kakahuyang nakita sa paligid. | * '''Catmon''' – Isinunod sa halamang katmon; ang pangalan ay ibinigay ng mga Kastila dahil sa kakahuyang nakita sa paligid. | ||
* '''Mabolo''' – Nagmula sa prutas na mabolo na marami sa pook noong araw. | * '''Mabolo''' – Nagmula sa prutas na mabolo na marami sa pook noong araw; tinatawag din itong Barrio San Francisco bilang parangal sa kanilang patron. | ||
* '''Mambog''' – Isinunod sa puno ng mambog; ayon sa ibang tala, ang dating katawagan dito ay '''El de Manbon Santos Roque'''. | * '''Mambog''' – Isinunod sa puno ng mambog; ayon sa ibang tala, ang dating katawagan dito ay '''El de Manbon Santos Roque'''. | ||
* '''Niugan''' – Hango sa mga puno ng niyog; may alamat din na hango ito sa mga pangalang "Kanut o Ogan | * '''Matimbo''' – Nagmula sa iba't ibang uri ng damo na kung tawagin ay ''tambo'' na laganap sa pook. | ||
* '''Niugan''' – Hango sa mga puno ng niyog; may alamat din na hango ito sa mga pangalang "Kanut o Ogan". | |||
* '''Santor''' – Nagmula sa punong santol na namumulaklak sa taniman ng isang matandang nagngangalang Juan noong dumating ang mga Kastila. | |||
=== Mga Barangay na may Makasaysayang Katawagan === | === Mga Barangay na may Makasaysayang Katawagan === | ||
* '''Balite''' – Dating sityo ng [[San Rafael]] na tinatawag na '''Malusak''' dahil sa maputik na daanan. | * '''Balite''' – Dating sityo ng [[San Rafael]] na tinatawag na '''Malusak''' dahil sa maputik na daanan. | ||
* '''Bulihan''' – Nagmula sa gawaing "pagbubuli" o pag-uunat ng tela, at hindi sa halamang buli. | * '''Bulihan''' – Nagmula sa gawaing "pagbubuli" o pag-uunat ng tela gamit ang bilog na kahoy, at hindi sa halamang buli. | ||
* '''Kanalate''' – Dito matatagpuan ang unang kapilya ng mga [[Agustino]] noong 1580; hango ang pangalan sa "kanal" sa "late" (swampy lowlands). | * '''Kanalate''' – Dito matatagpuan ang unang kapilya ng mga [[Agustino]] noong 1580; hango ang pangalan sa "kanal" sa "late" (swampy lowlands o latian). | ||
* '''Liyang''' – Sinasabing hango sa pangalan ng isang Intsik na si '''Lee-Ang''' (na naging Basilio) na may pagawaan ng sabon; pinaniniwalaan din na ito ang labi ng sinaunang pangalang '''Li-han'''. | * '''Liyang''' – Sinasabing hango sa pangalan ng isang Intsik na si '''Lee-Ang''' (na naging Basilio) na may pagawaan ng sabon; pinaniniwalaan din na ito ang labi ng sinaunang pangalang '''Li-han'''. | ||
* '''Look 1st at Look 2nd''' – Ang Look 2nd ay hango sa "tilaok" ng manok na labuyo; ang Look 1st ay tinawag na look dahil nagmumukhang maliit na look kapag tag-ulan. | * '''Look 1st (Primero) at Look 2nd (Segundo)''' – Ang Look 2nd ay hango sa "tilaok" ng manok na labuyo; ang Look 1st ay tinawag na look dahil nagmumukhang maliit na look kapag tag-ulan. | ||
* '''Lugam''' – Hango sa salitang '''Lugami''' na nangangahulugang labis na kahirapan na naranasan ng mga unang nanirahan dito noong 1878. | * '''Lugam''' – Hango sa salitang '''Lugami''' na nangangahulugang labis na kahirapan na naranasan ng mga unang nanirahan dito noong 1878. | ||
* '''Masile''' – Dating kilala bilang '''Salungang Masile'''; nagmula sa isang puno ng sili sa gilid ng wawa. | * '''Masile''' – Dating kilala bilang '''Salungang Masile'''; nagmula sa isang puno ng sili sa gitna ng isang pudlok na lupa sa gilid ng wawa. | ||
* '''Pamarawan''' – Hango sa pangalan ng sasakyang-dagat na "paraw"; kilala bilang isang matandang pamayanan ng mga mangingisda. | * '''Namayan''' – Hango sa pariralang "atin ng lamain" dahil sa gawaing paggawa ng uling sa gabi (charcoal making) noong unang panahon. | ||
* '''Sumapa''' – Nagmula sa salitang '''Suma-sapa''' o pumaparoon sa sapa dahil sa dami ng sapa sa paligid. | * '''Pamarawan''' – Hango sa pangalan ng sasakyang-dagat na "paraw"; kilala bilang isang matandang pamayanan ng mga mangingisda. | ||
* '''Taal''' – Hango sa salitang "taal" na nangangahulugang likas o natural, dahil ito ay dating isang matandang kagubatan (virgin forest). | * '''Sto. Niño''' – Dating bahagi ng '''Pariansillo''' o '''Kamestisuhan'''; dito matatagpuan ang mga ancestral house ng mga kilalang pamilyang mestiso. | ||
* '''Sumapa''' – Nagmula sa salitang '''Suma-sapa''' o pumaparoon sa sapa dahil sa dami ng sapa sa paligid. | |||
* '''Taal''' – Hango sa salitang "taal" na nangangahulugang likas o natural, dahil ito ay dating isang matandang kagubatan (virgin forest). | |||
* '''Tikay''' – Sinasabing hango sa salitang ''tical'' na tumutukoy sa paghinto o pamamahinga bunga ng pagkapagod (exhaustion) sa mahabang paglalakad. | |||
=== Iba pang mga Barangay === | === Iba pang mga Barangay === | ||
Ang iba pang mga barangay na kinikilala sa Malolos ay kinabibilangan ng: | Ang iba pang mga barangay na kinikilala sa Malolos ay kinabibilangan ng: | ||
* [[Babatnin]], Bungahan, Calero, Cofradia, Dakila, [[Guinhawa]], Kaliligawan, Ligas, Longos, [[Mojon]] | * [[Babatnin]], [[Barihan]], [[Bungahan]], [[Calero]], [[Cofradia]], [[Dakila]], [[Guinhawa]], [[Kaliligawan]], [[Ligas]], [[Longos]], [[Mojon]] [[San Agustin]], [[San Gabriel]], [[San Juan]], [[Santiago]], [[San Pablo]], [[Santisima Trinidad]], [[San Vicente]], [[Santa Isabel]], [[Sto. Cristo]] at [[Sto. Rosario]]. | ||
== See also == | == See also == | ||
[[Malolos]] | * [[Malolos]] | ||
* [[Unang Republika ng Pilipinas]] | |||
[[Unang Republika ng Pilipinas]] | * [[Barasoain]] | ||
* [[Katedral ng Malolos]] | |||
[[Barasoain]] | * [[Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023]] | ||
[[Katedral ng Malolos]] | |||
== References == | == References == | ||
<ref>KAALAMANG BAYAN BOOK FORMAT (FINAL).docx, "Mga Alamat ng Malolos", pp. 88-99, 693-703, 771.</ref> | <ref>KAALAMANG BAYAN BOOK FORMAT (FINAL).docx, "Mga Alamat ng Malolos", pp. 88-99, 693-703, 771.</ref> | ||
<ref>Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "The Malolos Pueblo, 1580-1761", pp. 924, 928, 934.</ref> | |||
<ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "MALOLOS... MULA BALANGAY APUY HANGGANG SA KONGRESO", 1999, pp. 964, 1000.</ref> | <ref>Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "MALOLOS... MULA BALANGAY APUY HANGGANG SA KONGRESO", 1999, pp. 964, 1000.</ref> | ||
<ref> | <ref>Malolos_Historic_Town_Center.pdf, "History," p. 997.</ref> | ||
<ref> | <ref>R_326_2023.pdf, "MGA PAMANANG HINDI NATITINAG (BUILT HERITAGES)", p. 1016.</ref> | ||
<ref> | <ref>Malolos Historical Data Papers.pdf, "Atlag," "Bangkal," "Caingin," "Mabolo," "Mambog," "Matimbo," "Mojon," "Sumapa," "Niugan," "Namayan," "Santor," pp. 875-892.</ref> | ||
<ref> | <ref>JPLHH-V7N2-Tantoco.pdf, "Daungan ng Pamarawan, Malolos," 2021, p. 599.</ref> | ||
[[Category:Index]] | [[Category:Index]] | ||
[[Category:Pook]] | [[Category:Pook]] | ||
Latest revision as of 18:25, 23 May 2026
Ang Lungsod ng Malolos ay kasalukuyang binubuo ng limampu't isang (51) mga barangay o barrio na sumasalamin sa mayamang kasaysayan, heograpiya, at kalinangang bayan ng pook. Ang pagkakahati-hating ito ay nag-ugat sa panahon ng mga Espanyol nang ang Malolos ay hatiin sa tatlong distrito (Malolos, Barasoain, at Santa Isabel) noong 1854, na naging ganap na mga hiwalay na bayan noong 1859, bago muling pinag-isa sa ilalim ng pamahalaang Amerikano noong 1903. Marami sa mga pangalan ng barangay ay hango sa kalikasan, partikular na sa mga puno, halaman, at anyong tubig, habang ang iba naman ay nagmula sa mga makasaysayang pangyayari o tanyag na personalidad.
Listahan ng mga Barangay at Kasaysayan ng Pangalan
Sa ibaba ay ang mga barangay sa Malolos at ang kanilang mga pinagmulan o lumang katawagan batay sa mga lokal na ulat at alamat:
Mga Barangay na Hango sa Kalikasan
- Anilao (o Anilaw) – Isinunod ang pangalan sa puno ng anilao na laganap sa pook noong unang panahon.
- Atlag – Hango sa puno ng atlag; itinuturing na isa sa mga naunang nayon noong ika-17 siglo na dating latian o kapinahan.
- Bagna – Isinunod sa puno ng bagna na matatagpuan sa pagitan ng Atlag at Panasahan.
- Balayong – Nagmula sa isang uri ng kawayan na tinatawag na balayong o bayugin.
- Bangkal – Noong una ay kilala sa tawag na Parang o Parang ng Matimbo; hinalaw ang kasalukuyang pangalan sa puno ng bangkal.
- Catmon – Isinunod sa halamang katmon; ang pangalan ay ibinigay ng mga Kastila dahil sa kakahuyang nakita sa paligid.
- Mabolo – Nagmula sa prutas na mabolo na marami sa pook noong araw; tinatawag din itong Barrio San Francisco bilang parangal sa kanilang patron.
- Mambog – Isinunod sa puno ng mambog; ayon sa ibang tala, ang dating katawagan dito ay El de Manbon Santos Roque.
- Matimbo – Nagmula sa iba't ibang uri ng damo na kung tawagin ay tambo na laganap sa pook.
- Niugan – Hango sa mga puno ng niyog; may alamat din na hango ito sa mga pangalang "Kanut o Ogan".
- Santor – Nagmula sa punong santol na namumulaklak sa taniman ng isang matandang nagngangalang Juan noong dumating ang mga Kastila.
Mga Barangay na may Makasaysayang Katawagan
- Balite – Dating sityo ng San Rafael na tinatawag na Malusak dahil sa maputik na daanan.
- Bulihan – Nagmula sa gawaing "pagbubuli" o pag-uunat ng tela gamit ang bilog na kahoy, at hindi sa halamang buli.
- Kanalate – Dito matatagpuan ang unang kapilya ng mga Agustino noong 1580; hango ang pangalan sa "kanal" sa "late" (swampy lowlands o latian).
- Liyang – Sinasabing hango sa pangalan ng isang Intsik na si Lee-Ang (na naging Basilio) na may pagawaan ng sabon; pinaniniwalaan din na ito ang labi ng sinaunang pangalang Li-han.
- Look 1st (Primero) at Look 2nd (Segundo) – Ang Look 2nd ay hango sa "tilaok" ng manok na labuyo; ang Look 1st ay tinawag na look dahil nagmumukhang maliit na look kapag tag-ulan.
- Lugam – Hango sa salitang Lugami na nangangahulugang labis na kahirapan na naranasan ng mga unang nanirahan dito noong 1878.
- Masile – Dating kilala bilang Salungang Masile; nagmula sa isang puno ng sili sa gitna ng isang pudlok na lupa sa gilid ng wawa.
- Namayan – Hango sa pariralang "atin ng lamain" dahil sa gawaing paggawa ng uling sa gabi (charcoal making) noong unang panahon.
- Pamarawan – Hango sa pangalan ng sasakyang-dagat na "paraw"; kilala bilang isang matandang pamayanan ng mga mangingisda.
- Sto. Niño – Dating bahagi ng Pariansillo o Kamestisuhan; dito matatagpuan ang mga ancestral house ng mga kilalang pamilyang mestiso.
- Sumapa – Nagmula sa salitang Suma-sapa o pumaparoon sa sapa dahil sa dami ng sapa sa paligid.
- Taal – Hango sa salitang "taal" na nangangahulugang likas o natural, dahil ito ay dating isang matandang kagubatan (virgin forest).
- Tikay – Sinasabing hango sa salitang tical na tumutukoy sa paghinto o pamamahinga bunga ng pagkapagod (exhaustion) sa mahabang paglalakad.
Iba pang mga Barangay
Ang iba pang mga barangay na kinikilala sa Malolos ay kinabibilangan ng:
- Babatnin, Barihan, Bungahan, Calero, Cofradia, Dakila, Guinhawa, Kaliligawan, Ligas, Longos, Mojon San Agustin, San Gabriel, San Juan, Santiago, San Pablo, Santisima Trinidad, San Vicente, Santa Isabel, Sto. Cristo at Sto. Rosario.
See also
- Malolos
- Unang Republika ng Pilipinas
- Barasoain
- Katedral ng Malolos
- Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023
References
- ↑ KAALAMANG BAYAN BOOK FORMAT (FINAL).docx, "Mga Alamat ng Malolos", pp. 88-99, 693-703, 771.
- ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "The Malolos Pueblo, 1580-1761", pp. 924, 928, 934.
- ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "MALOLOS... MULA BALANGAY APUY HANGGANG SA KONGRESO", 1999, pp. 964, 1000.
- ↑ Malolos_Historic_Town_Center.pdf, "History," p. 997.
- ↑ R_326_2023.pdf, "MGA PAMANANG HINDI NATITINAG (BUILT HERITAGES)", p. 1016.
- ↑ Malolos Historical Data Papers.pdf, "Atlag," "Bangkal," "Caingin," "Mabolo," "Mambog," "Matimbo," "Mojon," "Sumapa," "Niugan," "Namayan," "Santor," pp. 875-892.
- ↑ JPLHH-V7N2-Tantoco.pdf, "Daungan ng Pamarawan, Malolos," 2021, p. 599.