Kadalagahan ng Malolos: Difference between revisions

From Wiki Malolos
Jump to navigation Jump to search
No edit summary
 
(One intermediate revision by the same user not shown)
Line 7: Line 7:


=== Ang Petisyon para sa Paaralang Panggabi ===
=== Ang Petisyon para sa Paaralang Panggabi ===
Sa ilalim ng patnubay ni [[Marcelo H. del Pilar]] at sa tulong ni [[Teodoro Sandico]], isang propesor ng Latin, ang mga kababaihan ay lihim nang nag-aaral ng Kastila bago pa man ang opisyal na petisyon.<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Noong ika-12 ng Disyembre, 1888, habang bumibisita si Weyler sa Malolos, personal na inihain ng pangkat ang kanilang liham sa loob ng kumbento.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 169.</ref> Ayon sa mga ulat, si [[Alberta Uitangcoy]] ang nanguna sa pag-aabot ng liham sa kabila ng pagtatangka ng kura paroko na si Fray Felipe Garcia na harangin ang layuning ito.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 233.</ref>
Sa ilalim ng patnubay ni [[Marcelo H. del Pilar]] at sa tulong ni [[Teodoro Sandiko]], isang propesor ng Latin, ang mga kababaihan ay lihim nang nag-aaral ng Kastila bago pa man ang opisyal na petisyon.<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Noong ika-12 ng Disyembre, 1888, habang bumibisita si Weyler sa Malolos, personal na inihain ng pangkat ang kanilang liham sa loob ng kumbento.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 169.</ref> Ayon sa mga ulat, si [[Alberta Uitangcoy]] ang nanguna sa pag-aabot ng liham sa kabila ng pagtatangka ng kura paroko na si Fray Felipe Garcia na harangin ang layuning ito.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 233.</ref>


Bagaman tinanggihan sa simula dahil sa lihim na ulat ng kura na nagsasabing ang paaralan ay isang panganib sa integridad ng [[Espanya]], hindi sumuko ang mga kababaihan.<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Sa tulong nina [[Doroteo Cortes]] at Guadalupe Reyes, kalaunan ay naaprubahan ang paaralan sa ilalim ni Fray Agustin Hernandez, sa kondisyon na si Guadalupe Reyes ang magiging guro, ang mga klase ay idaraos lamang sa araw, at ito ay gagawin sa tahanan ni [[Rufina Reyes]].<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Ang paaralan ay nagpatuloy mula Pebrero hanggang Mayo 1889.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 139.</ref>
Bagaman tinanggihan sa simula dahil sa lihim na ulat ng kura na nagsasabing ang paaralan ay isang panganib sa integridad ng [[Espanya]], hindi sumuko ang mga kababaihan.<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Sa tulong nina [[Doroteo Cortes]] at Guadalupe Reyes, kalaunan ay naaprubahan ang paaralan sa ilalim ni Fray Agustin Hernandez, sa kondisyon na si Guadalupe Reyes ang magiging guro, ang mga klase ay idaraos lamang sa araw, at ito ay gagawin sa tahanan ni [[Rufina Reyes]].<ref>Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.</ref> Ang paaralan ay nagpatuloy mula Pebrero hanggang Mayo 1889.<ref>Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 139.</ref>
Line 44: Line 44:
== See also ==
== See also ==
* [[Marcelo H. del Pilar]]
* [[Marcelo H. del Pilar]]
* [[Teodoro Sandico]]
* [[Teodoro Sandiko]]
* [[Unang Republika ng Pilipinas]]
* [[Unang Republika ng Pilipinas]]
* [[Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023]]
* [[Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023]]

Latest revision as of 18:51, 23 May 2026

Kadalagahan ng Malolos (kilala rin bilang The Women of Malolos) ay isang pangkat ng dalawampung kabataang kababaihan mula sa mga tanyag na pamilyang Mestizo de Sangley sa Malolos, Bulacan, na naging simbolo ng pagsusulong ng karapatan sa edukasyon at nasyonalismo noong huling bahagi ng ika-19 na dantaon.[1] Sila ay higit na kinikilala sa kasaysayan dahil sa kanilang kolektibong petisyon na inihain kay Gobernador-Heneral Valeriano Weyler noong ika-12 ng Disyembre, 1888, na humihiling ng pahintulot na makapagbukas ng isang panggabing paaralan upang makapag-aral ng wikang Kastila.[2] Ang hakbang na ito ay naging mahalagang bahagi ng Kilusang Propaganda at pinapurihan ni Dr. Jose Rizal sa kanyang tanyag na liham mula sa London.[3]

Kasaysayan

Kontekstong Panlipunan at Edukasyon

Noong dekada 1880, ang Malolos ay itinuturing na isa sa pinakamayaman at urbanisadong bayan sa Bulacan dahil sa pag-unlad ng ekonomiyang pang-export ng asukal, palay, at nipa.[4] Sa kabila ng kayamanang ito, ang edukasyon para sa mga Pilipino, partikular na sa mga kababaihan, ay nanatiling limitado at nasa ilalim ng mahigpit na kontrol ng mga prayleng Agustino.[5] Batay sa Kautusang Royal ng 1863, dapat ay may sapat na bilang ng paaralan sa Malolos, ngunit noong 1888 ay iisang paaralan lamang para sa mga lalaki at isa para sa mga babae ang umiiral, na madalas ay idinaraos lamang sa mga tahanan ng mga guro.[6]

Ang Petisyon para sa Paaralang Panggabi

Sa ilalim ng patnubay ni Marcelo H. del Pilar at sa tulong ni Teodoro Sandiko, isang propesor ng Latin, ang mga kababaihan ay lihim nang nag-aaral ng Kastila bago pa man ang opisyal na petisyon.[7] Noong ika-12 ng Disyembre, 1888, habang bumibisita si Weyler sa Malolos, personal na inihain ng pangkat ang kanilang liham sa loob ng kumbento.[8] Ayon sa mga ulat, si Alberta Uitangcoy ang nanguna sa pag-aabot ng liham sa kabila ng pagtatangka ng kura paroko na si Fray Felipe Garcia na harangin ang layuning ito.[9]

Bagaman tinanggihan sa simula dahil sa lihim na ulat ng kura na nagsasabing ang paaralan ay isang panganib sa integridad ng Espanya, hindi sumuko ang mga kababaihan.[10] Sa tulong nina Doroteo Cortes at Guadalupe Reyes, kalaunan ay naaprubahan ang paaralan sa ilalim ni Fray Agustin Hernandez, sa kondisyon na si Guadalupe Reyes ang magiging guro, ang mga klase ay idaraos lamang sa araw, at ito ay gagawin sa tahanan ni Rufina Reyes.[11] Ang paaralan ay nagpatuloy mula Pebrero hanggang Mayo 1889.[12]

Papel sa Himagsikan at Digmaang Pilipino-Amerikano

Ang pakikibaka ng mga kababaihan ay hindi nagtapos sa edukasyon. Sila ay naging aktibong tagasuporta ng Himagsikang Pilipino laban sa Espanya noong 1896 sa pamamagitan ng pagbibigay ng pagkain, pondo, at lihim na impormasyon sa mga Katipunero sa ilalim ni Hen. Isidoro Torres sa Masukol, Paombong.[13][14]

Noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas sa Malolos (1898–1899), ang ilang tahanan ng mga kababaihan sa Pariancillo ay ginamit bilang mga tanggapan ng gobyerno.[15] Noong ika-17 ng Pebrero, 1899, matapos sumiklab ang Digmaang Pilipino-Amerikano, itinatag sa Malolos ang Asociacion Central de la Cruz Roja (Red Cross) sa ilalim ng pamumuno ni Hilaria del Rosario de Aguinaldo.[16] Anim sa mga orihinal na Kadalagahan ng Malolos-nina Elisea Reyes, Rufina Reyes, Teresa Tantoco, Alberta Uitangcoy, Anastacia Tiongson, at Cecilia Tiongson—ay naging mga tagapagtatag na kasapi nito na naglingkod sa mga ospital sa Barasoain at iba pang mga bayan.[17]

Ang mga Kasapi ng Pangkat

Batay sa Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023, ang sumusunod ay ang opisyal na listahan ng dalawampung kababaihan:[18]

  1. Elisea Tantoco Reyes (1873–1969)
  2. Juana Tantoco Reyes (1874–1900)
  3. Leoncia Santos Reyes (1864–1948)
  4. Olympia San Agustin Reyes (1876–1910)
  5. Rufina T. Reyes (1869–1909)
  6. Eugenia Mendoza Tanchangco (1871–1969)
  7. Aurea Mendoza Tanchangco (1872–1958)
  8. Basilia Villariño Tantoco (1865–1925)
  9. Teresa Tiongson Tantoco (1867–1942)
  10. Maria Tiongson Tantoco (1869–1912)
  11. Anastacia Maclang Tiongson (1874–1940)
  12. Basilia Reyes Tiongson (1860–1925)
  13. Paz Reyes Tiongson (1862–1889)
  14. Aleja Reyes Tiongson (1864–1900)
  15. Mercedes Reyes Tiongson (1870–1928)
  16. Agapita Reyes Tiongson (1872–1937)
  17. Filomena Oliveros Tiongson (1867–1934)
  18. Cecilia Oliveros Tiongson (1867–1934)
  19. Feliciana Oliveros Tiongson (1869–1938)
  20. Alberta Santos Uitangcoy (1865–1953)

Kabuluhan at Pamana

Ang Kadalagahan ng Malolos ay itinuturing na mga nanguna sa peminisimo sa Pilipinas.[19] Ang kanilang pagkilos ay nagpatunay na ang mga kababaihan ay may mahalagang papel sa paghubog ng pambansang kamalayan at hindi lamang nakakulong sa loob ng tahanan.[20] Noong 1906, marami sa kanila ang naging kasapi ng Asociacion Femenista de Filipinas, ang unang pambansang organisasyon ng mga kababaihan, na nagpatuloy sa kanilang adhikain para sa edukasyon at kagalingang panlipunan.[21]

See also

References

[22] [23] [24] [25] [26]

  1. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 13.
  2. ↑ History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "The Enlightened Young Women of Malolos", 1977, p. 18.
  3. ↑ Ang Liham ni Dr. Rizal sa mga Kadalagahan sa Malolos, Bulakan.pdf, "Pahina 1", 1889.
  4. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 15.
  5. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 153.
  6. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 168.
  7. ↑ Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.
  8. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 169.
  9. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 233.
  10. ↑ Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.
  11. ↑ Women of Malolos (EDSA).pdf, "The Women of Malolos", p. 1.
  12. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 139.
  13. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 191.
  14. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 320.
  15. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 104.
  16. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 1999, p. 91.
  17. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 197.
  18. ↑ R_326_2023.pdf, "M.2 MGA KADALAGAHAN NG MALOLOS NA PINAPURIHAN NI DR. JOSE P. RIZAL", 2023, p. 7.
  19. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 238.
  20. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 235.
  21. ↑ Tiongson, "The Women of Malolos", 2004, p. 204.
  22. ↑ Tiongson, Nicanor G., "The Women of Malolos", Quezon City: ADMU Press, 2004.
  23. ↑ Recto, Manuelito M., "History of Malolos, Bulacan: Some Notes", Manila: National Historical Institute, 1977.
  24. ↑ National Historical Institute, "Resolution No. 2, S. 2001", 2001.
  25. ↑ Sangguniang Panlungsod ng Malolos, "Kapasiyahang Panlungsod Blg. 326-2023", 2023.
  26. ↑ Bautista, Antonio at Jose P. Santos, "Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan", 1934/2000.
Retrieved from "https://wikimalolos.com/wikimalolos/index.php?title=Kadalagahan_ng_Malolos&oldid=7335"