Wiki Malolos

Isidoro Torres

Isidoro Dayao Torres (10 Abril 1866 – 5 Disyembre 1928), na mas kilala sa bansag na Matanglawin, ay isang magiting na Pilipinong heneral ng rebolusyon, lider ng Katipunan sa lalawigan ng Bulakan, at kinikilalang "Bayani ng Malolos."[1][2] Siya ang nagtatag ng Sangguniang Apuy, ang sangay ng Katipunan sa Malolos, at nagsilbi bilang Gobernador Politiko-Militar ng Bulacan noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas.[3][4]

Kabataan at Edukasyon

Isinilang si Torres noong ika-10 ng Abril, 1866, sa Barrio Matimbo, Malolos, Bulacan.[5] Siya ay anak nina Florencio Torres at Maria Dayao.[6] Sa kanyang kabataan, kabilang siya sa mga nakatuklas sa mga kuweba ng Biak-na-Bato na kalaunan ay naging istratehikong kuta ng rebolusyon.[7]

Nagtapos siya ng Batsilyer sa Sining (AB) mula sa Unibersidad ng Santo Tomas at nag-aral din ng abogasya (Derecho).[8][9] Sa gulang na 16, pinaghinalaan na siya ng mga awtoridad na may balak pumatay ng prayle, isang senyales ng kanyang maagang pagrerebelde sa pamamalakad ng mga Kastila.[10]

Pakikibaka sa Himagsikan

Pagtatatag ng Katipunan sa Bulacan

Noong Mayo 1895, habang nag-aaral sa Maynila, pormal na sumapi si Torres sa Katipunan.[11] Binigyan siya ng awtoridad ni Andres Bonifacio na magtatag ng mga balangay sa Bulacan.[12] Itinatag niya ang Balangay Apuy (kilala rin bilang Sangguniang Apuy) sa Malolos kasama nina Ramon de Leon at Luis Gatmaytan.[13][14] Nagsilbi rin siyang "Hermano Obrero" sa Lohia Kupang, ang unang lohiyang Mason sa bayan.[15]

Ang Real de Masukol

Matapos mabunyag ang Katipunan noong Agosto 1896, pinangunahan ni Torres ang mahigit 3,000 Katipunero sa Masukol, isang latian sa Paombong.[16][17] Dito itinatag ang Real de Masukol, kung saan siya ang hinirang na "Hepe" o kumandante.[18] Bagaman kulang sa armas at umaasa lamang sa mga sibat na bakawan at gulok, naging matagumpay ang kanyang pangkat sa ilang labanan laban sa mga Kastila.[19]

Mga Labanan at Promosyon

Namuno si Torres sa mga madugong labanan sa Bagbag (Calumpit), Bunga Mayor (Bustos), at San Ildefonso, kung saan napatay ang kanyang kasamang si Heneral Felipe Estrella.[20] Noong Hunyo 1, 1897, pinamunuan niya ang matagumpay na pagsalakay sa kabayanan ng Malolos.[21] Dahil sa kanyang kagitingan, itinaas siya ni Heneral Emilio Aguinaldo sa ranggong Heneral ng Brigada.[22]

Papel sa Unang Republika

Sa pagtatag ng Republika sa Malolos noong 1898, si Torres ay itinalaga bilang Gobernador de la Plaza de Malolos.[23] Ang kanyang kwartel ay matatagpuan sa dating Casa Tribunal.[24] Hawak niya ang pamumuno sa *Batallon Central No. 2* na siyang nagbabantay sa seguridad ng kabisera at ng Pangulo.[25] Naging katuwang niya sa hukumang militar ang mga tanyag na Malolenyo tulad nina Mariano Crisostomo (bilang tagasuri) at Donato Teodoro.[26]

Digmaang Pilipino-Amerikano

Nang sumiklab ang digmaan laban sa Estados Unidos, nagpatuloy si Torres sa pakikipaglaban bilang gerilya sa kabundukan ng Bulacan.[27] Noong Setyembre 1900, nagpalabas siya ng isang palibut-liham na nagbabawal sa mga Pilipino na tumanggap ng posisyon sa pamahalaang kolonyal ng Amerika, sa ilalim ng banta ng pagkakulong.[28]

Dahil sa pagkakasakit ng malaria at ang sunud-sunod na pagsuko ng ibang mga lider tulad nina Aguinaldo at Teodoro Sandiko, napilitan si Torres na sumuko kay Kapitan Robert sa Norzagaray noong ika-24 ng Abril, 1901.[29][30]

Pagpanaw at Pamana

Pumanaw si Torres noong ika-5 ng Disyembre, 1928, sa San Antonio, Nueva Ecija, dahil sa sakit na kanser.[31] Alinsunod sa kanyang huling habilin, ang kanyang labi ay dinala at ibinurol sa bisita ng kanyang sinilangang nayon sa Matimbo bago inilibing.[32]

Bilang parangal sa kanya, itinatag ang isang bantayog sa Plaza Hen. Torres (dating Plaza Blumentritt) sa Malolos noong taong 1930.[33] Ipinangalan din sa kanya ang isang kalsada at ang paaralang elementarya sa Matimbo.[34]

See also

References

[35] [36] [37] [38] [39] [40] [41]

  1. ↑ Historical Calendar, "Abril 10, 1866", p. 611.
  2. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Heneral Isidoro Dayao Torres y Malolos", 1999, p. 636.
  3. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Isidoro Torres", p. 558.
  4. ↑ The-Women-of-Malolos.pdf, "The Katipunan in Bulacan", 2004, p. 655.
  5. ↑ Historical Calendar, "Abril 10, 1866", p. 611.
  6. ↑ Historical Calendar, "Abril 10, 1866", p. 611.
  7. ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "From Reform to Revolution", p. 696.
  8. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Isidoro Torres", p. 558.
  9. ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "Isidoro Dayao Torres", p. 691.
  10. ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "Isidoro Dayao Torres", p. 691.
  11. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Isidoro Torres", p. 558.
  12. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Isidoro Torres", p. 558.
  13. ↑ MALOLOSINA, "Balangay Apuy of the Katipunan", p. 646.
  14. ↑ The-Women-of-Malolos.pdf, "The Katipunan in Bulacan", 2004, p. 758.
  15. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Isidoro Torres", p. 558.
  16. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Sa latian ng bayang Paombong", p. 553.
  17. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Ang mga kaanib naman ng Katipunan...", 1999, p. 710.
  18. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Sa latian ng bayang Paombong", p. 553.
  19. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Ang mga kaanib naman ng Katipunan...", 1999, p. 719.
  20. ↑ The-Women-of-Malolos.pdf, "The Katipunan in Bulacan", 2004, p. 761.
  21. ↑ The-Women-of-Malolos.pdf, "The Katipunan in Bulacan", 2004, p. 656.
  22. ↑ The-Women-of-Malolos.pdf, "The Katipunan in Bulacan", 2004, p. 697.
  23. ↑ Malolos Historical Markers, "Gobierno Militar de la Plaza de Malolos", 2014, p. 674.
  24. ↑ Malolos Historical Markers, "Gobierno Militar de la Plaza de Malolos", 2014, p. 674.
  25. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "Hindi pinabayaan ang aspektong pangmilitar", 1999, p. 713.
  26. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Mariano Crisostomo", p. 556.
  27. ↑ History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes.pdf, "The guerrilla movement was headed by General Isidoro Torres", p. 631.
  28. ↑ Historical Calendar, "Setyembre 11, 1900", p. 615.
  29. ↑ Historical Calendar, "Abril 3, 1901", p. 610.
  30. ↑ Historical Calendar, "Abril 24, 1901", p. 612.
  31. ↑ Historical Calendar, "Disyembre 5, 1928", p. 620.
  32. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Pagsisiyam ng Concejo Municipal", p. 595.
  33. ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Bantayog ni Heneral Isidoro Torres", p. 597.
  34. ↑ Malolos Historical Data Papers, "Matimbo: History and Cultural Life", p. 666.
  35. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Abril 10, 1866", "Enero 1, 1897", "Disyembre 5, 1928", pp. 607, 611, 620.
  36. ↑ Bautista, Antonio at Jose P. Santos, "Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan", 1934, pp. 553, 556, 558, 595, 597.
  37. ↑ Tiongson, Nicanor G., "The Women of Malolos", Quezon City: ADMU Press, 2004, pp. 655-656, 758, 761, 767.
  38. ↑ Malolos Historical Markers, "Gobierno Militar de la Plaza de Malolos", 2014, p. 674.
  39. ↑ Malolos-Supling-ng-Kasaysayan.pdf, "MALOLOS... MULA BALANGAY APUY HANGGANG SA KONGRESO", 1999, pp. 636, 710, 713, 719.
  40. ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past.pdf, "Isidoro Dayao Torres", pp. 691, 696, 697.
  41. ↑ Wiki Malolos Zine Issue 1.pdf, "Ang Pagpatay kay Padre Moises", p. 871.
Retrieved from "https://wikimalolos.com/wikimalolos/index.php?title=Isidoro_Torres&oldid=7353"