Mariano Crisostomo

From Wiki Malolos
Jump to navigation Jump to search

Mariano Crisostomo y Lugo (Pebrero 3, 1862 – Mayo 11, 1913) ay isang Pilipinong manananggol, rebolusyonaryo, at mamamahayag na nagmula sa Malolos, Bulacan.[1] Siya ay kilala bilang isa sa mga unang kasapi ng Katipunan at naglingkod bilang Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian nito.[2] Noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas, naging kinatawan siya ng Bulacan sa Kongreso ng Malolos at itinalaga bilang Mahistrado ng Korte Suprema.[3] Sa ilalim ng pamamahalang Amerikano, nagsilbi siyang Piskal ng Bulacan at itinatag ang makabayang pahayagang Plaridel.[4]

Kasaysayan

Maagang Buhay at Edukasyon

Isinilang si Mariano Crisostomo noong Pebrero 3, 1862, sa nayon ng Atlag, Malolos.[5] Siya ay anak nina Guillermo Crisostomo at Maria Ana Lugo.[6] Sa gulang na 14, ipinagkatiwala na sa kanya ng kanyang mga magulang ang pamamahala sa ilang ari-arian ng pamilya dahil sa kanyang ipinamalas na kasipagan.[7] Nag-aral siya ng segunda enseñanza sa Maynila sa ilalim ni Jose Flores bago lumipat sa Colegio de San Juan de Letran, kung saan niya natamo ang titulong Bachiller en Artes.[8] Tinapos niya ang kursong derecho (abogasya) sa Pamantasan ng Santo Tomas noong 1892.[9]

Pakikilahok sa Rebolusyon

Dahil sa pagiging malapit na kamag-anak at kaibigan ni Marcelo H. del Pilar, naging aktibo si Crisostomo sa pagpapalaganap ng mga subersibong sulatin laban sa mga prayle noong dekada 1880.[10] Kasama siya sa mga naghatid kay Del Pilar sa daungan noong Oktubre 28, 1888, bago ito tumakas patungong Espanya.[11] Noong 1892, naging kasapi siya ng La Liga Filipina at nang itatag ang Katipunan noong Hulyo 1892, isa siya sa mga unang umanib dito.[12]

Noong Marso 1895, pinamunuan ni Crisostomo ang isang misyon sa Hapon upang makipag-ugnayan sa pamahalaang Hapones para sa pag-angkat ng mga armas para sa binalangkas na pag-aalsa.[13] Bagaman hindi agad nagtagumpay ang misyon dahil sa kakulangan ng pondo, nagpatuloy ang kanyang serbisyo sa himagsikan.[14] Sa pagsiklab ng rebolusyon noong 1896, siya ay dinakip at ipiniit sa Fort Santiago ngunit pinalaya rin matapos ang Kasunduan sa Biak-na-Bato.[15]

Serbisyo sa Unang Republika

Nang ilipat ang kabisera ng pamahalaang rebolusyonaryo sa Malolos noong 1898, itinalaga si Crisostomo bilang Pangkalahatang Kalihim ng Universidad Literatura de Filipinas.[16] Sa Kongreso ng Malolos, naging mabisang katuwang siya sa pagsusuri at pagbabalangkas ng Saligang Batas ng Malolos.[17] Noong 1899, hinirang siya ni Emilio Aguinaldo bilang isa sa mga Hukom ng Korte Suprema sa ilalim ng pamumuno ni Apolinario Mabini.[18]

Karera sa Panahon ng Amerikano

Matapos ang digmaan, nagsilbi si Crisostomo bilang Piskal ng Bulacan mula 1901 hanggang 1904.[19] Noong Marso 1902, kasama sina Teodoro Sandiko at Vicente Gatmaytan, itinatag niya ang Instituto Plaridel upang itaguyod ang nasyonalismong Pilipino sa pamamagitan ng edukasyon.[20]

Noong 1907, itinatag niya ang pahayagang Plaridel, na isinunod sa sagisag-panulat ng kanyang kamag-anak na si Marcelo H. del Pilar.[21] Ang pahayagang ito, na nakasulat sa Tagalog at Kastila, ay naging boses ng mga Bulakenyo sa pagbabantay sa mga gawain ng pamahalaang kolonyal at pagtataguyod ng kasarinlan.[22]

Significance

Si Mariano Crisostomo ay kinikilala bilang isa sa mga "Dakilang Anak ng Malulos" (Great Children of Malolos).[23] Ang kanyang buhay ay sumasalamin sa transisyon ng mga Pilipinong intelektwal mula sa armadong pakikibaka tungo sa pakikipaglaban gamit ang panulat at batas.[24] Pumanaw siya noong Mayo 11, 1913, dahil sa atake sa puso habang nasa kalagitnaan ng kanyang mga gawaing pambayan.[25]

See also

Marcelo H. del Pilar

Kongreso ng Malolos

Katipunan

Gregorio Crisostomo

References

[26] [27] [28] [29] [30] [31] [32] [33] [34] [35]

  1. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.
  2. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  3. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Mariano Crisostomo", 1934, p. 89.
  4. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.
  5. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  6. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  7. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  8. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  9. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.
  10. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.
  11. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.
  12. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.
  13. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.
  14. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.
  15. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.
  16. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.
  17. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.
  18. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.
  19. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.
  20. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.
  21. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.
  22. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.
  23. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.
  24. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.
  25. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.
  26. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Pebrero 3, 1862 - KAPANGANAKAN NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.
  27. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 81.
  28. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 82.
  29. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 86.
  30. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 87.
  31. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 89.
  32. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", p. 91.
  33. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Mariano Crisostomo", 1934, p. 89.
  34. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, p. 11.
  35. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Mayo 11, 1913 - PAGPANAW NI MARIANO CRISOSTOMO", 2016.
Retrieved from "https://wikimalolos.com/wikimalolos/index.php?title=Mariano_Crisostomo&oldid=7174"