Teodoro Sandiko
Teodoro Sandiko (31 Marso 1860 – 19 Oktubre 1939) ay isang tanyag na Pilipinong guro, heneral ng rebolusyon, at estadista na naglingkod bilang Kalihim ng Panloob ng Unang Republika ng Pilipinas at bilang Gobernador ng lalawigan ng Bulacan.[1] Siya ay kinikilala sa kasaysayan bilang ang tanging tao na lumagda sa kapwa Saligang Batas ng Malolos noong 1898 at sa Saligang Batas ng Pilipinas noong 1935.[2]
Kabataan at Edukasyon
Isinilang si Sandiko noong ika-31 ng Marso, 1860, sa Pandacan, Maynila.[3] Nagtapos siya ng Batsilyer sa Sining mula sa Unibersidad ng Santo Tomas at nakilala bilang isang mahusay na profesor de latinidad.[4] Noong 1886, lumipat siya sa Malolos at nagtatag ng isang paaralang primarya at sekundarya na hango sa kurikulum ng Ateneo Municipal de Manila.[5][6]
Pakikilahok sa Kilusang Propaganda
Habang naninirahan sa Malolos, naging aktibong bahagi si Sandiko ng kilusang repormista kasama nina Marcelo H. del Pilar at Mariano Crisostomo.[7] Siya ang sumulat ng burador ng tanyag na petisyon ng Kadalagahan ng Malolos na inihain kay Gobernador-Heneral Valeriano Weyler noong ika-12 ng Disyembre, 1888, upang humiling ng pagbubukas ng isang panggabing paaralan para sa wikang Kastila.[8][9]
Dahil sa kanyang mga gawaing anti-prayle, pinaratangan siya ng mga awtoridad ng pagpapakalat ng mga "imoral na aral" at paglabag sa mga batas ng pag-aayuno noong Mahal na Araw.[10] Upang makaiwas sa pagpapatapon, tumakas siya patungong Hong Kong at kalaunan ay sa Espanya noong Mayo 1889, kung saan naging katuwang siya nina Marcelo H. del Pilar at Mariano Ponce sa paglalathala ng La Solidaridad.[11][12]
Papel sa Himagsikan at Republika
Nagbalik si Sandiko sa Pilipinas noong 1898 at sumapi sa rebolusyonaryong hukbo sa ilalim ni Heneral Emilio Aguinaldo.[13] Hinirang siya bilang Kalihim ng Panloob (Secretario del Interior) sa ilalim ng Pamahalaang Mapanghimagsik noong 1898 at muli sa ilalim ng Gabinete ni Apolinario Mabini noong Enero 1899.[14][15] Bukod sa kanyang katungkulang sibil, naging brigadier general din siya ng hukbo at namuno sa mga labanan sa Gitnang Luzon noong panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano.[16]
Karerang Politikal sa Ilalim ng Amerikano
Matapos sumuko sa mga Amerikano noong 1901, nagpatuloy si Sandiko sa paglilingkod sa bayan sa pamamagitan ng diplomasya.[17] Noong 1902, naging isa siya sa mga tagapagtatag ng Instituto de Plaridel sa Malolos.[18] Noong 1906, nahalal siyang Gobernador ng Bulacan, kung saan isinulong niya ang pagpapatayo ng mga paaralan, paghuhukay ng mga poso artesyano, at pagpapaunlad ng imprastraktura.[19][20]
Nagsilbi rin siya bilang Senador para sa Ikatlong Distrito mula 1919 hanggang 1931.[21] Bilang bahagi ng Kilusang Independyensiya, naging miyembro siya ng mga Independence Missions sa Estados Unidos noong 1921 at 1922.[22] Noong 1934, nahalal siyang delegada sa Constitutional Convention kung saan siya ang naging Pangalawang Pangulo ng nasabing kapulungan.[23]
Personal na Buhay at Pagpanaw
Ikinasal si Sandiko kay Mercedes Tiongson, isa sa mga orihinal na Kadalagahan ng Malolos, noong ika-3 ng Pebrero, 1903.[24] Nanirahan ang mag-asawa sa Pariancillo, Malolos, at kalaunan sa San Juan del Monte, Maynila.[25] Pumanaw si Sandiko noong ika-19 ng Oktubre, 1939, sa kalagayang kinikilala bilang isa sa mga pinakadakilang haligi ng nasyonalismong Pilipino.[26]
See also
References
[27] [28] [29] [30] [31] [32] [33] [34]
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 729.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 989.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 729.
- ↑ The Women of Malolos, "The Political Background," 2004, p. 167.
- ↑ The Women of Malolos, "The Political Background," 2004, p. 167.
- ↑ Malolos Heritage Zone, "History," p. 846.
- ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past, "The Political Background," p. 862.
- ↑ The Women of Malolos, "The Political Background," 2004, p. 171.
- ↑ History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes, "History," p. 811.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 740.
- ↑ The Women of Malolos, "The Political Background," 2004, p. 175.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 948.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 983.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Consejo de Ministros," p. 785.
- ↑ Malolos Historical Markers, "Secretaria del Interior," 2014, p. 851.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 983.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 983.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Tirturo de Plaridel," p. 754.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 758.
- ↑ Historical Calendar, "Hunyo 15, 1909," p. 799.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 729.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 988.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 989.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 984.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 987.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, p. 990.
- ↑ Copy of Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Heneral Teodoro Sandiko," p. 729, 740, 754, 758, 785.
- ↑ The Women of Malolos, "Biographies of the Women of Malolos," 2004, pp. 948, 983, 984, 987, 988, 989, 990.
- ↑ The Women of Malolos, "The Political Background," 2004, pp. 167, 171, 175.
- ↑ Malolos Heritage Zone, "History," p. 846.
- ↑ Malolos-A-Legacy-of-its-past, "The Political Background," p. 862.
- ↑ History-of-Malolos-Bulacan-Some-notes, "History," p. 811.
- ↑ Malolos Historical Markers, "Secretaria del Interior," 2014, p. 851.
- ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Hunyo 15, 1909," p. 799.