Gregorio Crisostomo

From Wiki Malolos
Jump to navigation Jump to search

Gregorio Crisostomo y Lugo, lalong kilala sa tawag na Padre Goyo, ay isang makabayan at pilantropong paring Pilipino na nagmula sa Malolos, Bulacan.[1] Siya ang kinikilalang kauna-unahang Pilipinong kura paroko ng Malolos na itinalaga noong panahon ng Unang Republika ng Pilipinas.[2] Bilang isang deboto ng kalayaan, aktibo siyang lumahok sa Kilusang Propaganda at sa Katipunan, kung saan sinuportahan niya ang pakikibaka laban sa kolonyalismong Espanyol at Amerikano.[3]

Kasaysayan

Maagang Buhay at Pamilya

Isinilang si Gregorio Crisostomo noong Nobyembre 17, 1860, sa bayan ng Malolos.[4] Siya ay anak nina Guillermo Crisostomo at Maria Ana Lugo.[5] Nagmula siya sa isang pamilyang kilala sa kanilang pagkamakabayan; ang kanyang kapatid na si Mariano Crisostomo ay naging Hukom ng Kataas-taasang Sanggunian ng Katipunan at delegado sa Kongreso ng Malolos, habang ang isa pa niyang kapatid na si Edilberto ay naging doktor sa hukbong rebolusyonaryo.[6]

Pakikilahok sa Reporma at Rebolusyon

Bago pa man ang hayagang himagsikan, si Padre Goyo ay kabilang na sa mga "sospechosos" o pinaghihinalaan ng mga Kastila dahil sa kanyang pakikipag-ugnayan kay Marcelo H. del Pilar at sa iba pang mga reformista sa Malolos.[7] Tumulong siya sa lihim na pagpapalaganap ng mga pahayagang tulad ng La Solidaridad at mga polyetong tumutuligsa sa pang-aabuso ng mga prayle.[8] Noong panahon ng himagsikan ng 1896, naging bahagi siya ng pangkat ng Sanidad ng mga manghihimagsik sa Tanay, Rizal, sa ilalim ng pamumuno ng mga katipunero.[9]

Sa Panahon ng Unang Republika

Unang Pilipinong Kura ng Malolos

Matapos mapatay ang huling prayleng kura ng Malolos na si Fray Moises Santos noong Marso 1898, pansamantalang humalili ang koadhutor na si Padre Juan de la Rosa.[10] Noong ika-17 ng Pebrero, 1899, sa gitna ng Digmaang Pilipino-Amerikano, itinalaga si Padre Gregorio Crisostomo bilang unang Pilipinong kura paroko ng Malolos.[11] Sa ilalim ng kanyang panunungkulan, naging katuwang siya ng pamahalaan ni Emilio Aguinaldo sa pagpapanatili ng moral at suporta ng mga mamamayan sa kabisera ng Republika.[12]

Pagkakasunog ng Simbahan

Noong Marso 31, 1899, bago tuluyang masakop ng mga Amerikano ang Malolos, sinindihan ng mga rebolusyonaryong Pilipino ang simbahan at ang kumbento na nagsilbing Palacio Presidencial upang hindi ito magamit ng kaaway.[13] Dahil sa pagkawala ng masisimbahan, si Padre Goyo ay masipag na nanghingi ng ambag mula sa mga taong-bayan upang makapagpatayo ng kahit pansamantalang simbahang pawid at kawayan para sa mga parokyano.[14]

Pag-uusig at Pilantropiya

Pagkakapatapon sa Nueva Ecija

Dahil sa kanyang hayagang pagtutol sa pamamahala ng mga Amerikano at sa hinalang sumusuporta siya sa mga gerilya, inaresto si Padre Goyo noong Setyembre 5, 1900.[15] Siya ay ipinatapon sa San Isidro, Nueva Ecija, kasama ang abogadong si Santiago Lucero at iba pang mga makabayan. Sila ay pinatawan ng sapilitang pagtatrabaho sa mga lansangan habang nakatanikala ang mga paa sa loob ng labing-walong buwan.[16]

Padre Goyo, Ang Pilantropo

Sa kabila ng kanyang katayuan sa simbahan, pinili ni Padre Goyo na huwag ibigay ang kanyang yaman sa institusyon ng relihiyon. Sa halip, sa kanyang huling testamento, ipinamana niya ang kanyang mga lupain at salaping nagkakahalaga ng P60,000 sa pamahalaan para sa mga gawaing sibiko at kawanggawa.[17] Ang pondong ito ang naging mitsa sa pagpapatayo ng Bulacan Provincial Hospital.[18]

Si Padre Gregorio Crisostomo ay sumisimbolo sa pag-usbong ng makabayang klerong Pilipino na tumalikod sa tradisyonal na kapangyarihan ng mga dayuhang prayle upang manindigan para sa karapatan ng bansa.[19] Ang kanyang buhay ay nagpapakita ng ugnayan ng pananampalataya at pag-ibig sa tinubuang lupa. Siya ay pumanaw noong Pebrero 16, 1918 (bagaman may mga tala na nagsasabing Abril 1918), at iniwan ang isang bayang mas nakikinabang sa kanyang mga donasyon hanggang sa kasalukuyan.[20][21]

See also

Mariano Crisostomo

Manuel Crisostomo

Republika ng Malolos

Katipunan

References

[22] [23] [24] [25] [26] [27] [28] [29] [30] [31]

  1. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.
  2. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.
  3. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.
  4. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.
  5. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81.
  6. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81, 87.
  7. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.
  8. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 79, 111.
  9. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.
  10. ↑ Wiki Malolos Zine Issue 1, "Tal Fraile, Tal Gobierno", 11.
  11. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.
  12. ↑ History of Malolos, Bulacan: Some Notes, "Malolos Prior To And During the Establishment of the Aguinaldo Government", 1977, 27.
  13. ↑ Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.
  14. ↑ Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 43.
  15. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 111.
  16. ↑ Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 42.
  17. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.
  18. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.
  19. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118-119.
  20. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.
  21. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.
  22. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "Nobyembre 17, 1860 – ANG KAPANGANAKAN NI GREGORIO CRISOSTOMO", 2016.
  23. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 118.
  24. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 1", 1934, 11.
  25. ↑ Historical Calendar latest as of 6-24-16, "April 18, 1819 – Gov Buendia requested the governor-general...", 2016.
  26. ↑ MARIANO-CRISOSTOMO-SCAN, "Mariano Crisostomo (1862-1913)", 81.
  27. ↑ The Women of Malolos, "The Political Background", 2004, 58.
  28. ↑ Wiki Malolos Zine Issue 1, "Tal Fraile, Tal Gobierno", 11.
  29. ↑ History of Malolos, Bulacan: Some Notes, "Malolos Prior To And During the Establishment of the Aguinaldo Government", 1977, 27.
  30. ↑ Malolos-Supling ng Kasaysayan, "Ang Malolos sa Panahon ng Digmaang Pilipino-Amerikano", 65.
  31. ↑ Ang Malulos sa mga Dahon ng Kasaysayan, "Kabanata 8", 1934, 120.
Retrieved from "https://wikimalolos.com/wikimalolos/index.php?title=Gregorio_Crisostomo&oldid=7173"